مهلا شێخ خالیدی شارهزووری ناسراو به « مهولانا خالید» كه نازناوی «ضیاءالدّین» و «ذی الجناحین» یش ههبووه،یهكێكه له كهڵه پیاوانی كوردستان له گۆڕهپانی خوداناسی و زانیاریدا؛ خواناسێكی گهورهی وا كه له گهڵ ئهوتهمهنه كورتهی دا گهیشته بهرزترین پلهی ناوداری و خۆشهویستی به جۆرێك كه كاتێ له هیندستان له خزمهتی « شا عبدالله دهلوی» گهڕایهوه،ههزاران كهس له زانایانی ئایینی و گهوره پیاوان و خهڵكیتر بهرهو پیری ڕۆیشتن و بوون به موریدی و له سهردهمی ژیانیدا، ناوبانگی زانایی و خواناسیی ئهو، بێجگه له كوردستان، له وڵاتانی ئێراق و ئێران و توركیا و سوریا و میسر و عهرهبوستان و ئهفغانستان و... دهنگی دایهوه و به ههزاران ههزار مورید و پهیڕهوی بوو، وه ههر له ژیانی خۆیدا،ههندێك له زانایانی ئایینی و گهوره مامۆستایانی ئهو سهردهمه له عهرب و تورك و كورد كتێبیان سهبارهت بهو نووسی(ژمارهی ئهم كتێبانه دهگات به نزیكهی 20 كتێب) و له كۆچی دوایییشیدا، به شیعر و نووسراوهی بهرز لاواندیانهوه؛ ئێستهیش جێگهی خۆیهتی كه ئێمهیش به خویندنهوهی ژیاننامهی ئهو گهره پیاوه،ئاشنایی زۆرتری له گهڵ پهیدا كهین
ژیاننامهی حهزرهتی مهولانا خالید
ناوی خالید كوڕی ئهحمهدی كوڕی حوسهینه و لهتیرهی جافی مكایلییه. دایكی ناوی فاتمهیه و له سهییدهكانی پیر خدرییه.مكایلی تیرهیهكن له جافی كۆچهری لهنهتهوهی پیر مكائیل كه به شهش ئهنگوس(شهش پهنجه) ناسراوه و له ساڵی 738 ی كۆچیدا هاتوه بۆ ناوچهی «جوانڕۆ» و له دێی دهودان نیشتهجی بووه، ههر لهوێش كۆچی دوایی كردوه. ماوهیهك دوای وهفاتی پیرمكائیل، نهوهكانی چوونهته ناوچهی قهرهداغ و سهنگاو.مهولانا خالید له ساڵی 1193 ی كۆچیدا له شاری قهرهداغ له دایك بووه و به منداڵی ههر لهو شاره خوێندوویه. له تهمهنی لاوهتیدابه فهقێیهتی چووه بو سولهیمانی لای مامۆستا پایهبهرزهكانی ئهو سهردهمه دهرسی خوێندووه و له خزمهت شێخ محهمهد قهسیمی سنهیی ئیجازهی وهرگرتوه؛ له ههموو زانستهكانی ئهو زهمانهی خوێندگا ئیسلامییهكاندا زۆر بهرز و ههڵكهوتوو و خاوهن پایه بووه. كاتێ سهیید عهبدولكهریمی بهرزنجی مامۆستای خۆی له ساڵی 1213 دا، كۆچی دوایی دهكا، مهولانا به فهرمانی عهبدوڕهحمان پاشای بابان له جێی دادهمهزرێ و دهست دهكا به دهرس كوتنهوه و له ههموو لایهكهوه فهقێ دێنه خزمهتی و ناوبانگ دهر دهكا. لهو ماوهیهدا كه خهریكی تهدریس بووه، گهلێ له دنیا و ئههلی دونیا دوور بووه و ههمیشه موشتاق بووه مورشدێكی ڕۆحی بدوزێتهوه و عیلمی تهسهووفی لێ وهربگرێ تا له چاڵی دنیاخوازییهوه به پایهی بهرزی مهعنهوی بگات.حهزرهتی مهولانا له ساڵی 1220 دا له ڕێگای شامهوه دهچێ بۆ زیارهتی مهككه و مهدینه. وهك دهگێڕنهوه پیاوچاكێك لهو سهفهرهدا تێی دهگهیهنێ كه دهبێ بچێ بۆ هیندوستان تا به مورادی دڵی بگا.ماوهیهك دوای گهڕانهوه له حهج بهرو هیندوستان وه ڕێ دهكهوێ، له ڕێگای تاران و خوراسانهوه دوای پتر له ساڵێك دهگاته دێهلی و « شاه عبدالله دهلوی » زیارهت دهكا. له ماوهی پێنج مانگدا ئهونده له لای شاه عبدالله خۆشهویست دهبێ كه كهس به پایهی ئهو ناگا. دوای سهركهوتن له پله و پایهكانی تهریقهت، حهزرهتی شا عبدالله ئیجازهی ئیرشادی له ههر پێنج تهریقهتی نهقشبهندی، قادری،سوهرهوهردی، كوبرهوی و چهشتیدا پێ دهدا و دوای ساڵێك به فهرمانی شاعبدالله دهگهڕێتهوه بۆ كوردستان. له سالی 1226 دا دهگاتهوه سولهیمانی و زانایان و پیاو ماقووڵانی شار بهرهو پیری دێن، پاش ماوهیهك حهسانهوه دچێ بۆ بهغدا و پێنج مانگ له بارهگای غهوسی گهیلانیدا دهمێنێتهوه و دیسان دهگهڕێتهوه بۆ سولهیمانی، ئهمجار دهس دهكا به ئیرشادی موسوڵمانان بۆ تهریقهتی نهقشبهندی. هاوینان چووه بو ههورامان و ههر لهو سهفهرانهدا شێخ عوسمان سیراجهددین كه ئهو كاته به فهقێ عوسمان مهشهوور بووه به خزمهتێ گهییوه و خهریكی سولوكی تهریقهت بووه.مهولانا له سالی 1228ی كۆچیدا بۆ جاری دووههم چووته بهغدا و دوای چهند ساڵ گهڕاوهتهوه بۆ سولهیمانی و ماوهی شهش ساڵ لهوێ ماوهتهوه. له ئاخردا دهبینێ كه وهزعی سولهیمانی به هۆی كێشه و ناكوكی له ناو بابانهكاندا ناخۆش بووه، ئیدی به جارێك دڵی لهو شاره ههلدهقهندرێ و له سالی 1236دا بۆ جاری سێههم دهچێ بۆ بهغدا، دوای دوو ساڵ مانهوه، بهرهو شام وهڕێ دهكهوێ و له ساڵی 1238ی كۆچیدا دهگاته ئهوێ.دوای حهسانهوه له شام، به مهبهستی زیارهت، سهفهریكی قودس دهكا. لهوێش زۆر له زانایان و پیاو ماقووڵان و خهڵكی دی دهبن به موریدی. كه له قودسهوه بۆ شام دهگهڕێتهوه تا ساڵی 1241 خهریكی ئاموژگاری كردنی موسوڵمانان و دهرس گوتنهوه به فهقێیان و ئیرشادی موریدان دهبێ. لهو ساڵهدا دیسان سهفهری مهككه و مهدینه دهكا، له مهدینه كومهڵێكی زۆر له موسوڵمانان به تایبهتی زانایان و پیاو ماقووڵان، كه هاتبوون بۆ حهج، به خزمهتی دهگهن و تهریقهتی لێ وهردهگرن. ههڵبهت پێش ئهم سهفهره له مهككه خهلیفهی ههبووه.ساڵێك دوای گهڕانهوه بۆ شام، واتا له سالی 1242ی كۆچیدا، شهوی چوارشهممه 11ی مانگی ذیالقعده تووشی نهخۆشی تاعوون دهبێ و له شهوی جومعه سێزدهی ههمان مانگدا له نێوان نویژی شێوان و خهوتناندا كۆچی دوایی دهكا - خودای لێ ڕازی بێ. (1)حهزرهتی مهولانا، كتێبی زۆری نووسیون و ههروهها به كوردی و فارسی و عارهبی شیعری گوتوه كه زۆربهی شیعرهكانی پاڕانهوه له خوا و پێغهمبهر(د.خ) و مهدحی پیاوچاكانن
.ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ئهم ژیننامهیه له كتێبی یادی مهردان(بهرگی یهكهم) نووسراوی مامۆستای بهناوبانگ مهلا عهبدولكهریمی مودهڕیس گوڵبژێر كراوه.
سهرچاوه: سیلسیلهی نهخشبهندی؛ نووسراوی رهحمان میسباح قازی؛ چاپی یهكهم، ناوهندی بڵاوكردنهوهی فهرههنگ و ئهدهبی كوردی(ئینتشاراتی سهلاحهدینی ئهییوبی)، ورمێ: 1369 ی ههتاوی، لل. 8 ـ 6 .
بابهته پێوهندیدارهکان:
تهریقهتی نهقشبهندی و مهولانا خالید و شێخی سیراجوددین
شرح حال حضرت مولانا خالد ذیالجناحين نقشبندی شهرزوری
بۆچوونهکان {0}
(2007/10/20 - 01:50) - 
وهرگێڕ: عوسمان نهقشبهندی
نهقشبندی، ڕێ و ڕهوشت (تهریقهت)ێكه كه خراوته پاڵ خواجه « بهاءالدّین نقشبند بخارایی(791 ـ 717 كۆچی) »، بهڵام ناتوانین بڵێین بههائهددین بنیات دانهری ئهو تهریقهتهیه، چونكه له ڕاستیدا تهریقهكهی ئهو، ههر درێژهی تهریقهتی خواجهگانه، ئهو ڕێ و ڕهوشت و سلووكهی كه خواجه یووسفی ههمهدانی(535 ـ 440 كوچی) و خواجه عهبدولخالقی غوجدهوانی(575 ـ493 كوچی) دایان مهرزاندبوو.خواجه بهائوودین، كه ناوبانگی «شاهی نهقشبهند»ه ، له سهیید ئهمیری كولالهوه تهریقهتی وهرگرتوه و له پاشان، بوو به زیندووكهرهوه و ڕاستكهرهوهی تهریقهتی خواجهگان و بهم جۆره، تهریقهتی نهقشبهندی بوو به كۆ كراوهی دهرز و فێر كاریییهكانی «عبدالخاق غجدوانی» و «بهاءالدّین بخارایی».ئهم تهریقهته به ماوهێیكی زۆر كهم له ''ماوراءالنهر'' و ''خوراسان''دا پهرهی سهند و له پاش بههائهددین جێنشینهكانی ئهو علاءالدّین عطار (فهوت 802 كۆچی) و محمّد پارسا(فهوت 822 كوچی) و یعقوب چرخی(فهوت 851 كوچی) دهستیان كرد به ئیرشاد كردن و دهستێكی باڵایان ههبوو له بڵاوهپێدانی تهریقهتهكهدا و له دوای ئهوانیش، خواجه«عبیدالله احرار» (895 ـ 806) سهری ههڵدا كه ناودارترین و دسهڵاتدارترینی شێخهكانی چهرخی تهیموور خانی ناودار به «لهنگ»ه و ئهم تهریقهته له چاخی ئهحراردا، گهیشته چیای دهسهڵات و ناوبانگ و پهرهسهندن.بناغهی تهریقهتی نهقشبهندی له سهر سوننهتی پیغهمبهر(د.خ) و شهریعهت و دووره پهرێزی له بیدعه دامهزراوه و داكۆكی ئهكات له سهر ئهوه و و ههر ئهم خاڵه بووهته هۆی ئهوهی كه تهریقهتی نهقشبهندی له خۆرههڵات و خۆرئاوای جیهانی ئیسلامدا پهره بستێنێ و به تایبهت ببێ به ڕهوشتی سۆفیانهی زانایان و ئهدیبان و فیقهـ زانانی ئیسلام و لهوانه، شێخی «ابنحجر هیتمی»(974 ـ 909)، وتوویهتی: :« الطریقة العلیة السالمة من كدورات جهلة الصوفیه، هی الطریقة النقشبندیة» واته: « ئهو تهریقهی كه له خهوش و خاڵ و نالهباریییهكانی سۆفیه نهزانهكان، خاڵی و دووره، ههر تهریقهی نهقشبهندیه».یهكیك له گهورهكان و مورشیدهكانی تهریقهتی نهقشبهندی كه له چهرخی ئهودا نهقشبهندی زۆر بلاو بووهوه، « مولانا شاه غلامعلی عبدالله دهلوی»ه (1240 ـ 1158) . له سهردهمی ئیرشادی شاعهبدوڵڵادا، خواناس و زانای گهورهی كورد «ضیاءالدین ابوالبهاء مولانا خالد ذوالجناحین شهرزوری» (1242ـ 1193) به رێنوێنی كردنی یهكێك له موریدهكانی ئهو له سالی 1222 كوچیدا ئهچێ بۆ ''دیهلی'' له هیندستان و له پاش یهك ساڵ به وهرگرتنی تهریقه و ئیجازهی ئیرشادهوه ئهگڕێتهوه بو كوردستان و دهست ئهكات به ئیرشاد و بڵاو كردنهوهی تهریقهتهكهو لهو كاتهوه، تهریقهتی نهقشبهندی ـ كه تا ئهو سهردهمه له كوردستاندا ئهونده ناوبانگ و بڵاوهی نهبووه ـ به جوریك بڵاوه ئهكات و پهره ئهستێنێ كه تهنانهت دهسهڵاتداران و زانایان و لهوانه، مامۆستاكانی مهولانا خالیدیش، ئهبن به ئۆگری.له پاش مهولانا خالید، خهلیفهكانی له ناوچه جۆر به جۆره ئیسلامیهكاندا، دهستیان كرد به ئیرشاد و بهرهو پێش بردنی تهریقهتهكه. «شیخ عثمان سراجالدّین نقشبندی» یهكێكه له جیگهداره زۆر بهناوبانگهكانی مهولانا خالید و سالی 1995 كوچی له شارۆچكهی تهوێڵهی ههورامانی كوردستانی بهشی عیراقدا، پێی ناوته ئهم جیهانه و له پاش باڵق بوون، دهستی بردوهته خوێندنی ئایینی و ههر له سهردهمی لاویهتیهوه، ئۆگری سۆفیهتی و خواناسی بووه و له پاڵ خویندندا، خهریكی سولووكیش بووه و چاوهڕی بووه به خزمهتی پیاوێكی تهواوی تهواو بار هینهر(كامل مكمّْل) بگات ههتاكوو تهریقهتی لێ وهربگری و لهو كاتهدا، مهولانا هات بو ''بهغداد'' و شێخی «سراجالدّین» تهریقهتی لێ وهرگرت و وهك ههوهڵین خهلیفهی مهولانا خالید، سالی 1228 كۆچی له سلیمانیدا ئیجازهی خهلیفایهتی و ئیرشادی له دهستی ئهو ئهستاند. شێخ عوسمان، پاش چهند ساڵ گهرایهوه بۆ ''ههورامان'' و له زێدهكهی خۆیدا ـ كه ئێسته شاریكی ئاوهدان و گهورهیه و شوێنه زیارهتی موریدان و دڵسوزانه ـ و ههندێ جاریش له وڵاتهكانی دهور و بهریدا، دهستی دایه بهر ئیرشاد و ههتا كاتێ له دونیا دهرچوو (ساڵی1283 كوچی)، له سهر ئهو حاڵه مایهوه.شێخ عوسمان پیاوێكی خواناس و دڵ بێدار و زانا و له دونیا دوور بوو و ئهمه و ئهو هێزه زۆرهی له كار و باری ڕوحیدا ههبووی، بوون به هۆی ئهوهی كه له ساڵهكانی ئیرشادیدا، كهسانێكی هۆگری زۆر له دوورترین شوێنهكانی كوردستان و ئێران و عیراق و وڵاته ئیسلامیهكانیترهوه بۆ وهرگرتنی تهریقه و پهروهرده بوون بێن بۆ لای تا رادهیهك كه 80 كهس زیاتر له زانایان و ئهدیبهكان و سهییدهكانی ئهو شوێنانه، پلهی خهلافهتیان لێ وهرگرت كه لهوانهن: شاعیر و خواناس و كهلامزانی به ناوبانگی كورد، «سید عبدالرّحیم مولوی تاوگوزی (1300ـ 1221 كوچی) » ناسراو به مهولهوی، ئهدیب و زانای پایهبهرز مهلا حامیدی بێسارانی (كاتبالأسرار) و زانای گهوره مهلا ئهحمهد نۆدشی.شێخی سیراجهددین، شهش كوڕی ههبووه كه چواریان پلهی جێنشینی و ئیراشدیان به دهس هێناوه و ههر وهك باوكیان، تهمهنی خۆیان خستوهته پێناوی خزمهت كردن به خواناسی و زانیاری و شهریعهت و سهدان سهد كهسیان گهیاندوهته پلهی تهواوهتی و كهماڵ . ناوی ئهو گهورانه، به پێی ساڵی به دنیا هاتن و ئیرشادیان، بهم جۆرهیه:شێخ موحهممهد بههائوددین،شێخ عهبدولڕهحمان ئهبولوهفا، شێخ عومهر زیائوددین، شێخ ئهحمهد شهمسوددین.له پاش كوڕهكانی شێخ عوسمان، كوڕهزاكانی و ههروایش، ئهو كوڕه زازایانهی كه پله و پایهی ئیراشادیان ههبووه، له شوێنهكهی باوكیان و له شوێنهكانیتردا، دهستیان داوه بهر ئیرشاد كه ناودارترینیان به پێی مێژووی له دایك بوونیان، بهم جۆریه:
شێخ عهلی حوساموددین (1358 ـ 1278) كوڕی شێخ موحهممهد بههائوددین ، شێخ موحهممهد نهجموددین (1337 ـ 1280) كوڕی شێخ عومهر زیائوددین، شێخ موحهممهد علائوددین (1373 ـ 1280) كوڕی شێخ عومهر زیائوددین، شێخ موحهممهد عوسمان سراجوددینی دووههم (1417 ـ 1314) كوری شێخ موحهممهد علائوددین.
سهرچاوهكان:
بهڕێزان ئهگهر لێرهدا ببن به ئهندام له بهڕۆژ بوونهوهی ئهم بڵاگه ئاگادار دهبن
1. قدسیه؛ كلمات و سخنان بهاءالدّین نقشبند(مؤسس طریقت نقشبندی)، نوشتة خواجه محمّد بن محمّد پارسای بخارائی، با مقدّمه و تصحیح و تعلیق:احمد طاهری عراقی؛ كتابخانة طهوری، تهران،آذرماه 1354.
2. بر پهنةیاد ؛ یادنامة شیخ محمّدعثمان سراجالدّین نقشبندی به همراه ترجمة تفسیر تین و نمونة آثار و اشعار شیخ؛ گردآوری و تنظیم: عثمان نقشبندی، انتشارات كُردستان،سنندج، 1379.
(2007/9/24 - 01:38) -
له زهمانی حهزرتدا نوور و بهركهتی هاوڕێیهتی پێغهمبهر ، دروودی خوای له سهر بێ، ئهونده فراوان و عالهمگیر بوو حیسابی نهئهكرا.ههروا له زهمانی تابعینیشدا ههرچهند ئهو شێوه پێشوه نهما بوو، بهڵام پاشماوهی نووری بهركهتی زهمانی پێغهمبهر هێشتا گهلێ زۆر بوو و مهجالی ئهوه نهبوو كهسێ به تایبهتی مهشهوور ببێ به مورشید و مورهببی. بهڵام له سهدهی پاشهوهدا كهسانی نهزان و بێئاگا له خوا و دنیا پهرست ئهونده زۆر بوون پیاوانی راستهقینه وهك ئهستێرهی شهوی تاریك دیارییان ئهدا و به یهكه یهكه ئهژمێررا بۆیه یهكه یهكهی ئهو كهسانهی به هاوڕێیهتی پیاوه بهرزهكانی وهك خولهفای راشیدین و ئهصحابه و تابیعین پهروهرده بووبوون كهناریان گرت و له ئههلی فهساد و خراپه و بێئاگایی دوور كهوتنهوه. ئهوانهش كه ئهیانویست بچنه سهر ڕهوشت و خووی ئهوان دهوری ئهوانیان ئهدا و لهوان خڕ ئهبوونهوه و له سهر ڕهوشتی ئهوان دهستیان ئهكرد به عیبادهت و ئایینپهروهری و زوهد و خهڵوهت و پاك كردنهوهی نهفس له ڕهزیله و خراپه و وهرگرتنی خووڕهوشتی پاك و بهرز كه پێی ئهوتری غهزای گهوره(الجهاد الأكبر) كه غهزای نهفسه. ئهم كهسانه ئهبوون به پێشهنگ و پێشوای موسوڵمانان و دیاره ههریهكێ لهمانه ڕێ و شوێنێكی تایبهتی بۆ خۆی وهر ئهگرت.
بۆ نموونه ئهم ئادابهی كه ئهمڕو مهشهووره به تهریقهتی نهقشبهندی وهختی خۆی له سهردهمی حهزهرتی ئهبووبهكری صیددیقهوه خوای لی رازی بێ تا زهمانی شێخ بایهزیدی بهسطامی ناو نراوه به «تهریقهتی صیددیقییه» و له سهردهمی شێخ بایهزیدی بهسطامییشهوه تا سهردهمی خواجه عهبدولخالقی غهجدهوانی ناو نراوه به «تهریقهتی طیفورییه» و له سهردهمی خواجه عهبدولخالقیشهوه تا سهردهمی سهیید موحهممهدی بوخارایی كه مهشهووره به شاهی نهقشبهند ناو نراوه به «تهریقهتی خواجهگان» و له سهر دهمی ئهویشهوه تا سهردهمی خواجه عوبهیدوڵلای ئهحرار ناو نراوه به تهریقهتی «نهقشبهندییه» و له سهردهمی خواجه عوبهیدوڵلای ئهحراریشهوه تا سهردهمی سهیید ئهحمهدی فارووقی سهرهیندی ناو نراوه به «تهریقهتی نهقشبهندییهی ئهحرارییه» و له سهردهمی ئیمامی ڕهببانیشهوه ـ كه ههموو ئهولیا هاودهنگن لهوهدا كه تازهكهرهوهی ههزاری دووههمی هیجریه(مجدد الف ثانی) ـ ناو نراوه به تهریقهتی «موجهددیدییه» و ئهم ناوه تا سهردهمی شاهـ مهظهری مامۆستای شاهـ عهبدوڵلای دیهلهوی بهردوام بووه و له سهردهمی ئهویشهوه به تهریقهتی «مهظهرییه» ناوبانگی دهركردوه و له سهردهمی مهولانا خالیدی شارهرزووریشدا مهشهوور بووه به «خالیدییه». به ههر حاڵ ئێستا له ناو مهنسووبهكانی ئهم تهریقهتهدا ناوی «نهقشبهندییه» باوه.
..........
سهرچاوه: یادی مهردان؛ نووسراوی مامۆستا مهلا عهبدولکهریمی مدرس؛ بهرگی یهکهم، لاپهڕهی 134ـ 132.(2007/9/23 - 16:57) -
تهریقهت له عورفی ئههلی تهسهووفدا به مهعنای سلووك و گرتنهبهری ڕيگای به جێ هێنانی عيبادهت و فهرمانبهرداريی خواي تهعالايه به دڵسوزی و به ڕاستی.خواي تهعالا له قورئاندا فهرموويهتی: « وَما خَلَقْتُ الجِنَّ وَ الإنْس إلّا لِيَعْبُدُون» واته: ئادميزاد و جنوكهم بۆ هيچ دروست نهكردوه بۆ ئهوه نهبێ بمپهرستن و بهندهگيم بكهن. پهرهستين و بهندهگیيش ئهبێ به دڵسۆزانه و خاوێن و بێگهرد بێ. خوا له قورئانا فهرموويهتي:« و َما اُمِروا إلّا لِيَعْبُدُوا الله مُخْلِصينَ لَهُ الدِّين» واته: فهرماني هيچيان نهدراوهتێ ئهوه نهبێ خواپهرستييان خاوێن و بێگهرد بێ. ههروهها فهرموويهتي:«ألا للهِ الدّين ُالخالِص» واته: پهرستني بێگهرد ههر بۆ خوايه. پهرستنيش كه پێويسته خاوێن و بێگهرد بێ، دوو بهشه: يهكهم: ئهسڵیيه كه ئيعتقاد و باوڕه به زاتی خوا و فريشتهكان و پێغهمبهران و ئهو كتێبانهی كه خوای تهعالا ناردوونی بۆ سهر ئهو پێغهمبهرانه و باوهڕ به ڕۆژی قيامهت و قهزاو قهدهر واته باوهڕ بهوه كه ههرچی له عالهمدا ئهبێ و ئهكرێ ههمووی خوا پێی ئهزانێ و به دروست كردنی خوايه.بهشی دووههميش فهرعيياتی دينه كه وتنی كهليمهی شههادهته واته« أشهدُ أنْ لا الهَ الا الله و أشهدُ أنَّ محمّداً رسولُ الله» و به جێ هێنانی پێنج فهرزهی نوێژ له ههموو شهو و ڕۆژێكدا و ڕۆژوو گرتنی رهمهزان له ههموو ساڵێكدا و دانی زهكاتی ماڵ به موستهحهققان و حهجی ماڵی خوا له مهككه بۆ ههر كهس دهسهڵات و توانای ببێ، وهك له شهرعدا باسی كراوه.بهشی یهکهم كه ئيمان و باوهڕه، به سادهيی له تهمێ و تهربيهی ناو ماڵ و له دهمی موسڵمانان وهر ئهگيرێ و به شێوهی عيلميش له خوێندنی كتێبی ئيعتقاد و دهرس وهرگرتن له مامۆستايانی زاناوه وهر ئهگيرێ. ههروهها بهشی فهرعيياتيش له تهمێ و تهربيهی ناو ماڵ و چاو لێ كهريی موسڵمانان و له خوێندنی دهرسی شهرع وهرئهگيرێ لای مامۆستای زانا و شارهزا.خاوێنی و بێگهردی له عيبادهتدا كه بۆ ئهسلیياتيش و فهرعیياتيش پێويسته، چهند ڕيگای ههيه، يهكهم: بههرهيهكه خوا ئهيبهخشێ به ئادهمزاد و هيدايهتی ئهدا كهوا به ساغی و ڕاستی خهريكی خوا پهرستی ببێ. دووههم: به جێهێنانی ئادابی دين وهك كردنی ئهو شتانهی خوا فهرمانی به كردنيان داوه و نهكردنی ئهو شتانهی خوا فهرمانی به نهكردنيان داوه كه ئهمهش ورده ورده ئهبێ به هۆی ئهوه كه نهفسی ئينسانی له سهر دا بمهزری. سێههم: ئهو جۆره ههوڵ و تێكۆشانه كه پێغهمبهر (د. خ) كردوويهتی و بهردهوام بوون له سهر تاعهت و سهبر و خۆ ڕاگرتن له بهر باری ئازار و زهحمهتی دوژمناندا و ههوڵ دان وجيهاد له ريگهی ڕاستيدا و خۆ دوور ڕاگرتن لهوانه كه غافڵ و بێهۆش و بێئاگان له بهجێهێنانی واجباتی دين، چونكه نهفسی ئينسان ههميشه ئينسان بهرهو گوناهـ و خراپه رائهكێشی و نهفس تا له سيفاتی خراپ پاك نهكريتهوه، مهيدانی ئهوه ئهبێ كه شهيتان كنهی تيا بكا و له ڕێی چاكه لای بدا، بويهش پێغهمبهر(د. خ) فهرموويهتی: « إنّ الشَّيطانَ لَيَجری مِنْ إبنِ آدَم مَجْرَی الدَّم» واته: شهيتان وهك خوێن به ناو لهشی ئادهمزاددا دێت و دهچێ. به كورتی نهفسی ئينسان بێ تهزكيهو خاوێن كردنهوه ناگا به پايهی دڵسۆزی، بۆيهش خوا فهرموويهتی: « وَالَّذينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا » واته: ئهوانهی له ڕێگای ئێمه تێكۆشاون ڕێگای خۆمانيان نيشان ئهدهين. ههروهها فهرموويهتی: « قَدْ أفلَحَ مَنْ زَكّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسّاها» واته: ئهو كهسهی نهفسی خۆی خاوێن بكاتهوه رزگاری ئهبی و ئهو كهسهی گومڕای بكا ڕهنجی به خهسار ئهچێ.چوارهميش به هۆی هاوڕێيهتی و خۆشهويستيی راستانی مهيدانی خواپهرستی وهك پێغهمبهران و ڕێبهرانی دين. له سهر ئهم بناغهيه خوا فهرموويهتی:« يا أيُهَا الّذينَ آمَنُوا اتّقُوا اللهَ وَ كُونُوا مَعَ الصّادِقِين» واته: ئهي خاوهن باوڕهكان! له خوا بترسن و له گهڵ ڕاستان بن. و پێغهمبهريش فهرموويهتی: « وَ الّذِی نَفْسِی بِيَدِهِ لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّی أكونُ أحَبُّ إلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَ والِدِهِ وَ النّاسِ أجمَعيِن » واته: قهسهم بهو خوايهی گيانی من به دهستی ئهوه، ئيمانی كهستان تهواو نابێ تا منی لا له مناڵی و له باوكی و له ههموو خهڵك خۆشهويستتر نهبێ.جا كه هاوڕێيهتی پياوچاكان له گهڵ خۆشويستندا هاته دی و ئينسان ڕێگای ئهو پياوچاكانهی گرت، دڵی ئهبێ به ئايهنهێ سيفات و ڕهوشتی ئهو كسانه و بهو جۆره كه دڵی ئهوان نوورانی بووه، دڵی ئهميش نووراني ئهبێ. وهكوو چۆن ئينسان ئهگهر لای ئاگردا دابنيشێ ههموو لهشی گهرم دائهگيرسێ يا لای ئينساني زوير و پهست دابنيشێ خهم و مهينهت دای ئهگرێ و لای بۆن خۆشێکا دابنيشێ بۆنی خۆش ئهبێ. له سهر ئهم ئهساسهيه پێغهمبهر(د.خ) فهرموويهتی:« ما صَبَّ اللهُ في صَدري شَيْئَاً إلّا صَبَّهُ فِي صَدْرِ أبيبَكر» واته: خوا هيچی نهرژاندوته سنگی منهوه كه نهيرژاندبێته سنگی ئهبووبهكريشهوه.له سهر ئهم نهريته بوو هاوڕێكانی پێغهمبهر(د.خ) به بهرهكهتی هاوڕێيهتی پێغهمبهرهوه دڵيان نوورانی بوو، تابعين به بهرهكهتی هاوڕێيهتی هاوڕێكانی پێغهمبهرهوه دڵيان ڕووی كرده خوا و پاكی و ساغی و بێگهردي له دڵياندا جێگير بوو. له سهر ئهوهش كه خواي تهعالا خۆی خاوهن ئيرادهيه و « يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاء » چهند كهسێ له يارانی پێغهمبهر له ناو ئهوانیترياندا سهركهوتووتر بوون و له ناو كومهڵی ياراندا دهركهوتن و كهسانیتريش سووديان لهمان وهرگرت. بۆ نموونه حهزرهتی ئهبووبهكر(ر.خ) شێوهی يادی پهنامهكی و دامهزرانی دڵ و بهندايهتيی ساغي له دڵدا دامهزرا. سهلمانی فارسیيش له حهزرهتی ئهبووبهكرهوه ئهمهی بۆ مايهوه. ئيمام قاسمی كوڕی موحهممهدی كوڕی ئهبووبهكريش لهوهوه. ههروهها بايهزيدی بهسطاميش له ئيمام جهعفهری صادقهوه ئيستيفادهی نوور و بهركهتی كرد. سهرچاوه: یادی مهردان؛ نووسراوی مهلا عهبدولکهریمی مدرس؛ بهرگی یهکهم، لاپهڕهی 132ـ 129
(2007/9/22 - 01:53) -
به نێوی خودای مهزن
به یارمهتی خودا لهم بڵاگهدا، سهبارهت به عيرفان،تهريقهتی نهقشبهندی،حهزرهتی مهولانا خاليد شارهزووری و مهشايخی نهقشبهندی كوردستان ـ به تايبهت پيرانی ههورامان ـ به زمانی كوردی بابهت و وتار بڵاو دهبێتهوه.
نێو و مێژووی وهفاتی شێخه نهقشبهندیهکانی ههورامان:
حهزرهتی شێخ عوسمان سراجوددین (1283 کۆچی مانگی). حهزرهتی شێخ موحهممهد بههائوددين(1298). حهزرهتی شێخ عهبدولڕهحمان ئهبولوهفا (1284). حهزرهتی شێخ عومهر زيائوددين(1318). حهزرهتی شێخ ئهحمهد شهمسوددین (1307). حهزرهتی شێخ عهلی حوساموددين(1358). حهزرهتی شێخ موحهممهد نهجموددين(1337). حهزرهتی شێخ موحهممهد علائوددين(1373). حهزرهتی شێخ موحهممهد عوسمان سراجوددینی دووههم (1417).
لۆگۆ: ڕستهی« بسمه سبحانه و تعالی» به خهتتی حهزرهتی حاجی شێخ ئهحمهدی شهمسهدین،کوڕی چوارهمی حهزرهتی شێخ عوسمانی سراجهدین. دابی شێخه نهقشبهندیهکانی ههورامان وا بوه که « بسمه سبحانه و تعالی یان (ههر بهم جۆره) له پێش نامهکانی خۆیان نووسیوه.
ئەم بڵاگە سەبارەت بە تەسەووف، تەریقەتی نەقشبەندی و مەشایخی هەورامان بابەت بڵاو دەکاتەوە. سوود وەر گرتن لە بابەتەکان بێ ئاماژە بە سەرچاوە قەدەغەیە.
..........
نێو و مێژووی وهفاتی شێخه نهقشبهندیهکانی ههورامان:
حهزرهتی شێخ عوسمان سراجوددین (1283 کۆچی مانگی). حهزرهتی شێخ موحهممهد بههائوددين(1298). حهزرهتی شێخ عهبدولڕهحمان ئهبولوهفا (1284). حهزرهتی شێخ عومهر زيائوددين(1318). حهزرهتی شێخ ئهحمهد شهمسوددین (1307). حهزرهتی شێخ عهلی حوساموددين(1358). حهزرهتی شێخ موحهممهد نهجموددين(1337). حهزرهتی شێخ موحهممهد علائوددين(1373). حهزرهتی شێخ موحهممهد عوسمان سراجوددینی دووههم (1417).
- لاپهڕهکان
- دهسپێک
- ئهلبۆمی وێنهکان
- زانیاری
- ئهرشیڤ
- دراوسێکان
